Terapi görüşmelerini haftalık düzene oturtmak: süreklilik neyi taşır, aksama neyi zorlaştırır

Haftalık aralık, terapi planlamasında en sık kullanılan birimdir; çünkü seansın kendisi kadar iki seans arasında kalan zamanı da çalışmanın parçası hâline getirir. Bir hafta, görüşmede konuşulanın gündelik hayatta karşılığını bulmasına yetecek kadar uzun, konuşulanın tazeliğini yitirmeyeceği kadar kısadır. Klinik Psikolog Furkan Lenk, 2016 yılından bu yana yetişkin, ergen ve çiftlerle terapi süreçleri yürütüyor ve bu süreçlerde görüşmeler haftalık planlanıyor. Bu bir kural değil, başlangıç çerçevesidir: sıklık ve süre danışanın ihtiyacına göre belirlenir.

Düzenin bozulması da tek bir şey değildir. Bir görüşmenin ertelenmesi ile aralıkların kendiliğinden açılması aynı anlama gelmez; ilki takvim meselesidir, ikincisi sürecin yönüyle ilgili bir sorudur. Aradaki farkı görmek, aksamayı bir kusur olarak değil, üzerinde konuşulabilecek bir bilgi olarak ele almayı kolaylaştırır.

Haftalık aralık neyi mümkün kılar

Terapide konuşulanların çoğu odada değil, hayatta sınanır. Bilişsel Davranışçı Terapi çalışmasında düşünce, duygu ve davranış döngüsünün görünür hâle gelmesi için gerçek örnekler gerekir ve bu örnekler seans arasında birikir. Şema Terapi ile ele alınan tekrar eden örüntüler ise tek bir olayda değil, birkaç tekrarın yan yana gelmesiyle fark edilir. Haftalık aralık, bu birikimin oluşmasına zaman tanır. Varoluşçu Terapi ile ele alınan anlam, sorumluluk ve seçim başlıkları ise genellikle tek bir görüşmede kapanmaz; araya zaman girdikçe olgunlaşır.

Ritmin ikinci işlevi öngörülebilirliktir. Haftanın belirli bir saatinin ayrılmış olması, üzerinde çalışılan konunun gündemde kalmasını sağlar. Aralık uzadıkça görüşmenin gündemi yerini son birkaç günün yoğunluğuna bırakır; süreç, üzerinde ilerlenen bir hattan çok, tek tek olayların anlatıldığı bir dizi görüşmeye dönüşebilir.

Seans arasında kalan zaman boş zaman değildir

Görüşme sıklığı üzerine düşünen ve Yenişehir psikolog desteği arayan bir kişi için asıl belirleyici olan, kaç görüşme yapılacağı değil, iki görüşme arasında kalan zamanın nasıl kullanıldığıdır.

Bu zaman genellikle üç iş yapar: görüşmede fark edilen şeyin gündelik hayatta nerede tekrar ettiğini gözlemlemek, konuşulan bir yaklaşımı küçük ölçekte denemek ve denemenin nasıl sonuçlandığını bir sonraki görüşmeye taşımak. Aralık kısaldığında bu üç adım sıkışır. Aşırı uzadığında ise gözlem tazeliğini kaybeder ve görüşmenin önemli bir bölümü hatırlamaya ayrılır.

Aksama tek tip değildir

Bir görüşmenin gerçekleşmemesi ile sürecin seyrekleşmesi farklı şeylerdir. Aşağıdaki ayrım, aksamanın süreçte neye karşılık geldiğini ve görüşmede nasıl ele alındığını gösterir.

Bu satırların hiçbiri süreci geçersiz kılmaz. Bir hafta gelinememesi, o zamana kadar yapılan çalışmayı silmez. Fark, kaldığı yerden devam etmenin ne kadar kolay olduğundadır.

Ritmi bozan koşullar çoğu zaman gündelik ve öngörülebilirdir

Vardiyalı çalışma düzeni, sınav dönemleri, iş seyahatleri, çocukların okul programı ve hastalık, haftalık planı en sık bozan başlıklardır. Bunların büyük bölümü sürprize dayanmaz ve baştan konuşulabilir. Görüşme saatinin iş ile bakım düzeninin sıkışık olmadığı bir aralıktan seçilmesi, iki işin arasına sıkıştırılmış bir saatten çok daha dayanıklı olur.

Randevu planlaması çalışma saatleri içinde yapılır: pazartesiden cumaya 09:00-19:00, cumartesi 10:00-19:00, pazar kapalıdır. Randevu saatleri yoğunluğa göre değişebildiği için sabit bir gün ve saatin baştan belirlenmesi ritmi korumanın en pratik yoludur. Mersin içinde Mezitli, Yenişehir ve Toroslar hizmet bölgesi olarak anılır; farklı şehirde yaşayan ya da o hafta merkeze gelemeyen danışanlar için online terapi, yüz yüze görüşmeyle aynı gizlilik ve etik çerçevede yürütülür. Bu nedenle online seçenek çoğu zaman haftayı tümüyle boş geçirmenin alternatifidir.

Birden fazla kişinin katıldığı süreçlerde takvim

Çift terapisi ve aile terapisi süreçlerinde haftalık düzeni kurmak tek kişilik bir planlama işi olmaktan çıkar. Uygun saat, iki ya da daha fazla programın kesiştiği yerde bulunur; bu kesişim daraldıkça ertelemenin olasılığı da artar. Bu nedenle saat seçimi genellikle en kısıtlı programa göre yapılır, tersine değil.

Ergen terapisinde okul saatleri, sınav dönemleri ve varsa ebeveyn görüşmeleri aynı takvime yerleşir. Burada aksama çoğu zaman isteksizlikten değil, üst üste binen programlardan doğar. Dönem başında sabit bir saat belirlenmesi, sınav haftalarında planın çökmesini önlemenin en pratik yolu olarak öne çıkar.

Sıklık neye göre gözden geçirilir

Sıklık sabit bir sayı değildir. Zorlanmanın yoğunluğu, üzerinde çalışılan katman ve danışanın o dönemdeki kapasitesi planı değiştirebilir. Kimi dönemde aralığın korunması, kimi dönemde seyrekleşmesi uygun olur. Bu karar takvim üzerinden tek taraflı verilmez; ilk değerlendirme oturumunda olduğu gibi birlikte belirlenir.

Burada verilmeyen tek şey sonuç ya da takvim taahhüdüdür. Kaç görüşme yapılacağı, sürecin ne zaman biteceği veya hangi haftada ne olacağı baştan söylenmez. Çerçeve bu noktada nettir: sıklık ve süre danışanın ihtiyacına göre belirlenir. Terapiye başlamak için kriz anını beklemek gerekmez; aynı yaklaşım, ara verdikten sonra geri dönmek için de geçerlidir.

Aksamanın kendisi görüşmenin konusu olabilir

Ertelemelerin bir bölümü pratik nedenlere dayanır, bir bölümü ise sürecin o anki içeriğiyle ilgilidir. Görüşmede geçen “bu hafta atlayalım” cümlesinin arkasında bazen yalnızca yoğun bir program, bazen de o hafta açılan başlığın ağırlığı bulunur. Zor bir konunun konuşulduğu haftanın ardından gelen iptal alışılmadık bir durum değildir ve disiplin sorunu olarak ele alınmaz; üzerinde konuşulabilecek bir gözlemdir. Kaçınma ile gerçek bir engeli ayırmanın yolu da genellikle bunu açıkça dile getirmekten geçer. Görüşmeler gizlilik ve etik ilkeler çerçevesinde yürütülür; Furkan Lenk Türk Psikologlar Derneği üyesidir.

Ara uzarsa ve bu sırada zorlanma belirginleşirse, bir sonraki görüşmeyi beklemek yerine iletişime geçmek daha uygundur. Tıbbi değerlendirme gerektirebilecek belirtilerde hekime başvurulur; psikolog ilaç düzenlemesi yapmaz. İntihar düşüncesi, kendine zarar verme veya acil risk söz konusu olduğunda süreç randevu takvimine bırakılmaz: acil durumda 112 aranır ve en yakın acil servise başvurulur.

Haftalık düzeni ayakta tutan pratik düzenlemeler

Aşağıdakilerin hiçbiri terapinin içeriğiyle ilgili değildir; hepsi planlamaya dairdir ve büyük bölümü ilk görüşmelerde birlikte kararlaştırılabilir.

• Görüşme için sabit bir gün ve saat belirlemek, bunu takvimde yinelenen bir kayda dönüştürmek
• Saati iş, okul veya bakım düzeninin sıkışık olmadığı bir aralıktan seçmek
• Bilinen tatil, sınav ve seyahat dönemlerini önceden paylaşıp planı buna göre kurmak
• Gelinemeyeceği anlaşıldığı anda haber vermek; erken haber, aynı haftaya alternatif bir saat bulma ihtimalini artırır
• Yüz yüze gelinemeyen haftalarda online görüşmeyi seçenek olarak masada tutmak
• Görüşmeden sonra birkaç cümlelik kısa bir not tutmak; bir sonraki haftanın gündemini hatırlamayı kolaylaştırır
• Ara verilecekse dönüş zamanını, ara başlamadan konuşmak

Süreklilik neyi taşır, neyi vaat etmez

Süreklilik, sürecin sonucunu güvence altına alan bir unsur değildir ve bir disiplin sınavı olarak kurulmaz. Yaptığı iş daha sınırlı ama somuttur: üzerinde çalışılan konunun bağlamını korur, gözlemlerin taze kalmasını sağlar ve her görüşmenin yeniden başlangıç olmasını önler. Aksama olduğunda kaybedilen de sürecin kendisi değil, bu bağlamın bir bölümüdür; yeniden kurulması genellikle mümkündür.

Haftalık düzenin kendisi de amaç değildir. Planı belirleyen şey danışanın ihtiyacıdır ve ritim buna hizmet ettiği ölçüde anlamlıdır. Buradaki anlatım bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi teşhis veya tedavi yerine geçmez; belirtilerin değerlendirilmesi ve tanı yalnızca yüz yüze değerlendirmeyle konulabilir.